Kỳ thi luôn mang theo áp lực, và đối với học sinh THCS, đó là khoảng thời gian mà những cảm xúc lo lắng, căng thẳng, mất ngủ hay tự ti dễ dàng xuất hiện hơn bao giờ hết. Việc đánh giá năng lực bằng điểm số khiến nhiều em cảm thấy như mình đang “đứng trước một cuộc kiểm tra cuộc đời”, dù đây chỉ là một phần trong hành trình học tập. Căng thẳng mùa thi vì thế trở thành vấn đề không thể xem nhẹ, bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập, mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và mối quan hệ trong gia đình.
Điều tích cực là phụ huynh hoàn toàn có thể đồng hành cùng con theo cách đúng đắn, giúp con nhận diện cảm xúc, xử lý áp lực và bước qua mùa thi một cách bình tĩnh, chủ động hơn. Kỳ thi là thử thách, nhưng cũng là cơ hội để trẻ học cách quản lý cảm xúc và trưởng thành. Và sự đồng hành của cha mẹ chính là “lá chắn mềm” quan trọng nhất trong giai đoạn này.
1. Nhận diện sớm những dấu hiệu căng thẳng mùa thi
Căng thẳng mùa thi không phải lúc nào cũng thể hiện bằng những phản ứng rõ ràng. Nhiều học sinh vẫn làm bài, vẫn học đều, nhưng bên trong lại tồn tại áp lực âm thầm mà người lớn không dễ nhận ra. Ở giai đoạn THCS, khả năng diễn đạt cảm xúc của trẻ chưa thật sự hoàn thiện; vì vậy trẻ có thể giữ trong lòng những lo lắng, sợ hãi mà không biết cách nói ra.
Phụ huynh có thể để ý đến những biểu hiện như việc trẻ thường xuyên nhắc đến kết quả thi với dự cảm tiêu cực, lo rằng mình làm không tốt hoặc “sợ làm bố mẹ thất vọng”. Một số trẻ lại biểu hiện qua cơ thể: đau đầu, khó thở, đau bụng hoặc thở nhanh hơn bình thường — tất cả đều là phản ứng của hệ thần kinh trước áp lực kéo dài. Cảm xúc của trẻ cũng trở nên nhạy hơn: dễ cáu kỉnh, nhạy cảm, dễ buồn hoặc phản ứng mạnh với những việc nhỏ.
Nếp sinh hoạt của trẻ thay đổi cũng là dấu hiệu đáng chú ý. Trẻ có thể thức khuya để học bài, ngủ ít hoặc trằn trọc vì lo lắng. Cùng lúc, những hoạt động yêu thích trước đây — như chơi thể thao, đọc sách hoặc trò chuyện với bạn — có thể không còn khiến trẻ hứng thú. Có em ăn ít hơn, có em lại ăn nhiều hơn như một cách vô thức để “xả” căng thẳng.
Việc nhận diện sớm những dấu hiệu này giúp phụ huynh hỗ trợ con đúng lúc. Khi trẻ được lắng nghe và thấu hiểu, các em sẽ không phải tự mình chống chọi với cảm xúc nặng nề trong thời điểm quan trọng này.
2. Tạo môi trường hỗ trợ và biết cách lắng nghe con
Trong mùa thi, điều trẻ cần không phải là những lời thúc ép như “con phải cố lên”, “phải đạt điểm cao”, hay “năm nay phải khá hơn năm trước”. Những lời khích lệ này, dù xuất phát từ mong muốn tốt đẹp, đôi khi lại khiến trẻ cảm thấy áp lực hơn vì bị buộc phải đáp ứng kỳ vọng của cha mẹ.
Thay vào đó, trẻ cần cảm giác được thấu hiểu. Phụ huynh có thể dành thời gian ngồi cùng con, hỏi về phần học khiến con cảm thấy khó, những điều con lo lắng, hoặc điều con nghĩ mình chưa làm tốt. Khi trẻ nói ra được nỗi sợ, cảm giác áp lực sẽ giảm đi rất nhiều. Việc cha mẹ lắng nghe mà không phán xét giúp trẻ bình tĩnh nhìn lại vấn đề thay vì phóng đại nỗi lo.
Không ít trẻ không dễ dàng chia sẻ ngay. Khi đó, phụ huynh có thể khuyến khích con nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm, bạn thân hoặc chuyên viên tâm lý học đường. Một người mà trẻ tin tưởng có thể giúp trẻ mở lòng hơn về cảm xúc. Điều quan trọng là cha mẹ tạo ra môi trường an toàn để trẻ cảm thấy rằng mọi khó khăn đều có thể được chia sẻ.
3. Duy trì chế độ ăn uống và ngủ nghỉ khoa học để giảm áp lực
Sinh hoạt thiếu điều độ dễ khiến căng thẳng trở nên nghiêm trọng hơn. Một giấc ngủ ngắn, bữa ăn thiếu chất hoặc việc dùng nhiều đồ ngọt, nước tăng lực đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và khả năng tập trung của trẻ.
Phụ huynh có thể hỗ trợ bằng cách chuẩn bị những bữa ăn cân bằng, giúp trẻ hạn chế thức ăn nhanh, đồ chiên rán, nước ngọt và các loại thức uống kích thích. Đây là những nhóm thực phẩm có thể khiến cơ thể dễ cáu kỉnh và mất tập trung. Song song đó, trẻ cần ngủ đủ 8–9 giờ mỗi đêm; giấc ngủ sâu giúp não bộ củng cố trí nhớ và phục hồi năng lượng.
Một khoảng thời gian 20–30 phút trước khi ngủ để thư giãn — không dùng thiết bị điện tử — giúp trẻ tách khỏi trạng thái căng thẳng và dễ đi vào giấc ngủ hơn. Quan trọng hơn, cha mẹ nên tránh yêu cầu trẻ học quá khuya. Việc ép trẻ nhồi nhét kiến thức vào lúc cơ thể đã mệt không chỉ kém hiệu quả mà còn gây phản tác dụng, khiến não bộ bị quá tải.
Những điều chỉnh nhỏ này có thể tạo ra sự thay đổi lớn trong khả năng tập trung và tâm trạng của trẻ trong mùa thi.
4. Khuyến khích vận động để giải tỏa năng lượng tiêu cực
Căng thẳng không chỉ diễn ra trong tâm trí, nó tích tụ trong cơ thể dưới dạng năng lượng tiêu cực. Vận động là cách tự nhiên và hiệu quả nhất để giải phóng những căng thẳng này. Khi cơ thể chuyển động, não giải phóng endorphin và dopamine — hai chất hóa học giúp cải thiện tâm trạng, giảm lo âu và tăng mức độ tập trung.
Phụ huynh có thể khuyến khích trẻ vận động 15–20 phút mỗi ngày với những hoạt động mà trẻ yêu thích: đi bộ, đạp xe, nhảy, đá bóng, bơi lội, hoặc đơn giản là chơi ngoài sân trường. Nếu trẻ thích vận động cùng bạn bè, hiệu quả còn cao hơn vì trẻ vừa giải tỏa năng lượng, vừa nhận được sự hỗ trợ về mặt cảm xúc.
Hoạt động ngoài trời giúp trẻ tạm rời khỏi không gian học tập căng thẳng, từ đó tái tạo năng lượng tốt hơn khi quay lại bàn học.
5. Không tạo thêm áp lực từ gia đình
Rất nhiều học sinh chia sẻ rằng điều khiến các em lo lắng nhất không phải là bài vở, mà là kỳ vọng của cha mẹ. Việc so sánh con với bạn bè, đặt mục tiêu quá cao hoặc nhấn mạnh tầm quan trọng của điểm số có thể khiến trẻ cảm thấy gánh nặng lớn hơn mức cha mẹ nghĩ.
Thay vì đặt nặng kết quả, cha mẹ có thể:
- Bình tĩnh trấn an con trước khi thi.
- Nhắc con rằng điểm số không định nghĩa giá trị của một con người.
- Sau bài thi, cùng con nhìn lại phần con làm tốt để tạo động lực.
- Khuyến khích con tập trung vào bài thi tiếp theo thay vì dằn vặt về lỗi sai.
Khi cha mẹ giữ thái độ bình tĩnh và kiên nhẫn, trẻ sẽ có “vùng an toàn cảm xúc” để tự tin hơn trước áp lực thi cử.
6. Khi nào phụ huynh cần tìm đến hỗ trợ chuyên môn?
Có những trường hợp căng thẳng vượt quá khả năng tự điều chỉnh của trẻ. Nếu các biểu hiện lo âu, buồn bã, mệt mỏi hoặc mất ngủ kéo dài, làm ảnh hưởng đến ăn uống, học tập và sinh hoạt hàng ngày, phụ huynh nên cân nhắc đưa trẻ đến gặp chuyên viên tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần trẻ em để được đánh giá đúng mức.
Can thiệp sớm giúp trẻ tránh những ảnh hưởng tâm lý lâu dài, đồng thời giúp phụ huynh hiểu rõ hơn những gì con đang trải qua để có cách hỗ trợ phù hợp.
7. Kết luận – Khi phụ huynh đồng hành đúng cách, mùa thi sẽ nhẹ nhàng hơn
Căng thẳng mùa thi không chỉ là thử thách, mà là cơ hội để trẻ rèn luyện bản lĩnh và kỹ năng quản lý cảm xúc. Nhưng để vượt qua được giai đoạn này, trẻ cần nhiều hơn là nỗ lực cá nhân. Trẻ cần sự hiện diện bình tĩnh, sự thấu hiểu và sự đồng hành của cha mẹ.
Khi phụ huynh biết cách nhận diện dấu hiệu, tạo môi trường hỗ trợ, cân bằng kỳ vọng và hướng dẫn trẻ chăm sóc bản thân, kỳ thi sẽ không còn là nỗi sợ. Thay vào đó, đó sẽ trở thành hành trình mà trẻ có thể bước qua với tâm thế bình tĩnh, sự tự tin và niềm tin vào chính mình.
