Tại hội nghị triển khai công tác tư vấn học đường và công tác xã hội ngành giáo dục đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên số do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức ngày 23/12, nhiều đại biểu đã chỉ ra những hạn chế trong công tác tư vấn tâm lý học đường hiện nay. Đồng thời, các ý kiến thống nhất cho rằng cần tăng cường ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ tâm lý cho học sinh trong bối cảnh các vấn đề sức khỏe tinh thần ngày càng gia tăng.
Áp lực tâm lý học sinh gia tăng, tư vấn tâm lý học đường trở thành nhu cầu cấp thiết
Theo bà Lê Hồng Loan – Trưởng Chương trình bảo vệ trẻ em, Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF) tại Việt Nam, kết quả nghiên cứu năm 2025 tại một số trường học ở TP Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cho thấy từ 25% đến 36,2% học sinh bị bạo lực tâm lý, trong khi 11,3% đến 22,5% học sinh bị bạo lực thể chất.
Đánh giá năm 2024 của Bộ GD-ĐT phối hợp với UNICEF tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và tỉnh Nghệ An cũng chỉ ra nhiều áp lực tâm lý đáng lo ngại ở học sinh. Cụ thể, 19,7% học sinh sợ hãi vì bị giáo viên mắng mỏ, trừng phạt hoặc đánh; 18,9% lo lắng về mang thai và quan hệ tình dục không an toàn. Về học tập, 50% học sinh chịu áp lực thành tích, 42,8% lo lắng vì khối lượng học tập quá nặng. Ngoài ra, khoảng 21,1% học sinh căng thẳng vì giáo viên khắt khe và 20,3% dành nhiều thời gian cho game và mạng xã hội.
Những con số này cho thấy tư vấn tâm lý học đường không còn là hoạt động hỗ trợ mang tính bổ trợ, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết trong việc bảo vệ sức khỏe tinh thần và sự an toàn của học sinh.
Nhân sự tư vấn kiêm nhiệm chiếm đa số, hiệu quả còn hạn chế
Bộ GD-ĐT cho biết hiện nay 100% trường học trên cả nước đã có tổ tư vấn học đường, 90% có phòng tư vấn học đường, và 100% giáo viên phụ trách công tác tư vấn đã được tập huấn. Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy – chuyên viên Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ GD-ĐT), việc triển khai tư vấn tâm lý học đường trên thực tế vẫn còn nhiều bất cập.
Một số cơ sở giáo dục chưa bố trí được phòng tư vấn riêng hoặc bố trí ở vị trí chưa phù hợp. Đáng chú ý, đội ngũ làm công tác tư vấn tâm lý học đường chủ yếu là giáo viên kiêm nhiệm, kỹ năng chuyên môn còn hạn chế. Hoạt động tư vấn vì vậy nhiều khi chỉ dừng lại ở mức tham vấn, giải đáp thắc mắc, chưa mang tính chuyên nghiệp, khiến học sinh chưa mạnh dạn và chủ động tìm đến hỗ trợ.
Đại diện Sở GD-ĐT tỉnh Lâm Đồng cũng cho rằng, việc giáo viên vừa đảm nhiệm công tác giảng dạy, vừa xử lý các tình huống tâm lý phức tạp đã tạo áp lực lớn. Khoảng cách thế hệ cùng với sự thiếu cập nhật kiến thức mới khiến việc tiếp cận và thấu hiểu tâm lý học sinh gặp nhiều khó khăn.
Đặc biệt, việc thiếu kỹ năng nhận diện sớm các rối loạn tâm lý nghiêm trọng có thể dẫn đến bỏ lỡ “thời điểm vàng” hỗ trợ học sinh, gây ra những hệ lụy đáng tiếc. Trường hợp một học sinh tự tử tại trường học trong thời gian gần đây là minh chứng cho những rủi ro khi tư vấn tâm lý học đường chưa được triển khai hiệu quả.
Số hóa tư vấn tâm lý học đường đi kèm thách thức về bảo mật và năng lực số
Theo bà Trần Thị Thu Hà – Phòng Học sinh, sinh viên, Sở GD-ĐT Hà Nội, quy mô học sinh tăng nhanh, áp lực về cơ sở vật chất và quỹ phòng học đã khiến việc bố trí không gian riêng cho tư vấn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong tư vấn tâm lý học đường trực tuyến, tiếp nhận thông tin và lưu trữ hồ sơ điện tử còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về bảo mật, an toàn thông tin và quản trị dữ liệu.
Những thách thức này đặt ra yêu cầu cần có lộ trình rõ ràng trong việc số hóa tư vấn tâm lý học đường, đảm bảo vừa mở rộng khả năng tiếp cận, vừa bảo vệ quyền riêng tư của học sinh.
Nâng cao năng lực số cho đội ngũ tư vấn tâm lý học đường
Để tháo gỡ các vướng mắc, bà Trần Thị Thu Hà cho biết, thời gian tới ngành giáo dục sẽ tập trung bồi dưỡng chuyên sâu cho người phụ trách công tác tư vấn theo từng cấp học. Trọng tâm là kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp, can thiệp khủng hoảng và phối hợp liên ngành. Đồng thời, xây dựng hạ tầng tư vấn tâm lý học đường trên nền tảng số, với cơ chế phân quyền truy cập rõ ràng nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân học sinh.
Bà cũng đề xuất Bộ GD-ĐT sớm ban hành tài liệu hướng dẫn chuyên môn sâu theo mô-đun, bao gồm tham vấn cơ bản, can thiệp khủng hoảng, phòng ngừa tự gây hại, xử lý bạo lực và xâm hại. Việc tổ chức đào tạo đội ngũ nòng cốt theo vùng, cụm và xây dựng chương trình giảng viên nguồn được xem là giải pháp giúp địa phương chủ động nhân rộng mô hình tư vấn tâm lý học đường.
Mô hình tư vấn chủ động và khuyến nghị từ kinh nghiệm quốc tế
Chia sẻ từ thực tiễn, thạc sĩ Vũ Xuân Trung – Hiệu trưởng Trường THPT Lương Khánh Thiện (TP Hải Phòng) cho biết, nhà trường triển khai tư vấn tâm lý học đường theo hướng phòng ngừa chủ động, chuyển từ xử lý vụ việc đơn lẻ sang sinh hoạt chuyên đề, lồng ghép giáo dục kỹ năng sống, an toàn không gian mạng và văn hóa ứng xử. Hình thức tiếp nhận thông tin được đa dạng hóa từ trực tiếp đến trực tuyến.
Trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế, bà Lê Hồng Loan khuyến nghị Bộ GD-ĐT cần chuẩn hóa vị trí việc làm và tiêu chuẩn năng lực cho nhân viên tư vấn tâm lý học đường; xây dựng quy trình quản lý ca và cơ chế chuyển tuyến hỗ trợ chuyên sâu. Việc ứng dụng các công cụ số như đường dây nóng, nền tảng tư vấn trực tuyến và hệ thống quản lý ca điện tử sẽ giúp tăng khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho học sinh.
Theo bà, đội ngũ làm tư vấn tâm lý học đường cần được trang bị kiến thức về công nghệ số để hiểu rõ thói quen, lợi ích và nguy cơ mà công nghệ mang lại, từ đó kịp thời nhận diện và ứng phó với các hành vi xâm hại, lừa đảo trên môi trường mạng.
