Trong thời gian gần đây, nhiều vụ việc lừa đảo nhắm vào học sinh, sinh viên đã cho thấy mức độ tinh vi và nguy hiểm ngày càng gia tăng. Không chỉ dừng lại ở việc chiếm đoạt tài sản, các thủ đoạn này còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần, cảm giác an toàn và đời sống học đường của người học.
Trước thực tế đó, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đã ban hành văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường công tác tuyên truyền, phòng ngừa những hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe và sự an toàn của học sinh. Văn bản được xây dựng trên cơ sở phối hợp với Công an TP.HCM, trong bối cảnh nhiều hình thức lừa đảo mới đang xuất hiện, đặc biệt là các chiêu thức thao túng tâm lý qua môi trường số.
Những thủ đoạn lừa đảo mới đang nhắm trực tiếp vào học sinh
Theo ghi nhận từ ngành giáo dục và lực lượng chức năng, các đối tượng lừa đảo ngày càng tập trung khai thác sự non nớt về kinh nghiệm và đặc điểm tâm lý của học sinh. Một trong những hình thức nổi bật gần đây là chiêu thức được gọi là “bắt cóc online”, trong đó nạn nhân không bị khống chế về thể chất nhưng lại bị thao túng hoàn toàn về mặt cảm xúc.
Các đối tượng thường mạo danh công an, giáo viên, hoặc thậm chí là bạn học để tiếp cận học sinh. Bằng cách tạo ra những tình huống giả mạo khẩn cấp, đe dọa hoặc điều tra không có thật, kẻ xấu khiến học sinh rơi vào trạng thái hoảng loạn, sợ hãi và làm theo chỉ dẫn một cách thụ động.
Điểm đáng lo ngại là nhiều hành vi lừa đảo diễn ra hoàn toàn qua điện thoại hoặc mạng xã hội, nhưng lại để lại hậu quả tâm lý sâu sắc, khiến học sinh hoang mang, mất cảm giác an toàn và có nguy cơ bị tổn thương tinh thần kéo dài.
Khi lừa đảo không cần bạo lực mà khai thác cảm xúc
Các chuyên gia kỹ năng sống cho rằng, đặc điểm chung của nhiều chiêu lừa đảo hiện nay là không sử dụng bạo lực, mà tập trung vào việc thao túng cảm xúc. Nỗi sợ, sự lo lắng, cảm giác bị đe dọa và tâm lý “giữ bí mật” là những điểm yếu dễ bị khai thác ở lứa tuổi học sinh.
Theo ThS. Nguyễn Thị Chi, chuyên gia kỹ năng sống, nhiều đối tượng lừa đảo lợi dụng trạng thái cảm xúc chưa ổn định của học sinh để kiểm soát hành vi. Khi bị đặt vào tình huống khẩn cấp, bị yêu cầu làm theo chỉ dẫn gấp hoặc không được chia sẻ với người khác, học sinh rất dễ mất khả năng kiểm chứng thông tin và phản ứng một cách tỉnh táo.
Trong bối cảnh đó, việc trang bị cho học sinh kỹ năng dừng lại, giữ bình tĩnh và tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn đáng tin cậy trở thành yếu tố then chốt trong phòng ngừa rủi ro.
Vai trò của nhà trường trong phòng ngừa lừa đảo học đường
Trước diễn biến phức tạp của các hành vi lừa đảo, Sở GD&ĐT TP.HCM yêu cầu các cơ sở giáo dục chủ động phối hợp với lực lượng công an và các đơn vị chuyên môn để tổ chức tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức pháp luật cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh.
Song song với đó, các trường học được khuyến nghị đẩy mạnh giáo dục giá trị sống, xây dựng lòng nhân ái, ý thức tôn trọng sự sống và kỹ năng giải quyết mâu thuẫn bằng các biện pháp hòa bình. Những nội dung này giúp học sinh hình thành nền tảng tâm lý vững vàng hơn, giảm nguy cơ bị cuốn vào các tình huống thao túng cảm xúc.
Việc cập nhật thường xuyên các thủ đoạn lừa đảo mới, hướng dẫn học sinh sử dụng internet an toàn, nhận diện thông tin sai lệch và tránh các đường link lạ cũng là một phần quan trọng trong chiến lược phòng ngừa.
Gia đình và giáo viên: tuyến phòng vệ tâm lý đầu tiên của học sinh
Thực tế cho thấy, nhiều vụ lừa đảo thành công khi học sinh rơi vào trạng thái cô lập, không dám chia sẻ với người lớn. Vì vậy, vai trò của gia đình và giáo viên không chỉ dừng ở giám sát, mà còn ở việc tạo ra một môi trường an toàn để học sinh có thể nói ra những lo lắng, nghi ngờ của mình.
Khi người lớn làm gương trong việc sử dụng mạng, đồng hành và lắng nghe, học sinh sẽ hình thành thói quen kiểm chứng thông tin và tìm kiếm sự hỗ trợ thay vì xử lý mọi việc một mình. Đây là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ bị thao túng tâm lý trong môi trường số ngày càng phức tạp.
Tổng kết
Các chiêu lừa đảo nhắm vào học sinh ngày nay không chỉ là vấn đề an ninh, mà còn là vấn đề sức khỏe tinh thần học đường. Khi hành vi lừa đảo dựa trên thao túng cảm xúc, việc phòng ngừa hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và các đơn vị chuyên môn. Hiểu đúng bản chất của những thủ đoạn này giúp cộng đồng giáo dục chủ động hơn trong việc bảo vệ học sinh, không chỉ về tài sản mà cả về sự an toàn tâm lý.
