Tại tọa đàm “Ứng dụng tâm lý học trong đời sống” do Trường Đại học Nguyễn Tất Thành tổ chức ngày 19/6, nhiều chuyên gia khẳng định Việt Nam đang rất cần một hệ thống hỗ trợ tâm lý học đường bài bản, xuyên suốt và gắn liền với thực tế.
Ảnh: Trọng Nhân
Thực trạng: Thiếu chuyên viên, cơ sở vật chất hạn chế
TS. Đỗ Thị Nga – Phó trưởng khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM) – cho biết, hầu hết các trường phổ thông chưa có đội ngũ chuyên trách làm công tác tham vấn tâm lý học đường.
Nhiều trường giao nhiệm vụ này cho giáo viên thể dục, giám thị hoặc giáo viên giáo dục công dân sau khi tham gia các khóa bồi dưỡng ngắn hạn, dẫn tới hiệu quả hạn chế.
Về cơ sở vật chất, không ít phòng tư vấn thiếu cách âm, không đảm bảo sự riêng tư, khiến học sinh e ngại khi chia sẻ. Ngoài ra, nhiều em không nhận ra bản thân đang gặp vấn đề tâm lý hoặc sợ bị kỳ thị nên chọn im lặng.
Phụ huynh cũng chưa thực sự sẵn sàng hợp tác do thiếu kiến thức về sức khỏe tâm thần. Bà Nga dẫn chứng trường hợp một học sinh lớp 11 thường xuyên đến lớp trong tình trạng không vệ sinh cá nhân, thậm chí giẫm phải phân chó rồi vào lớp. Dù giáo viên nhiều lần tiếp cận, gia đình vẫn khẳng định con hoàn toàn bình thường và từ chối mọi can thiệp.
“Chính sự thiếu nhận thức này khiến nhiều em không được hỗ trợ kịp thời, dễ rơi vào trầm cảm, tự cô lập, thậm chí tự tử”, bà nhấn mạnh.
Bước tiến mới trong đào tạo nhân lực tư vấn học đường
PGS.TS Huỳnh Văn Chẩn – Trưởng khoa Tâm lý – Giáo dục, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành – đánh giá cao việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp viên chức tư vấn học sinh.
Chương trình này tập trung vào các tình huống thực tế:
- Hỗ trợ học sinh gặp khủng hoảng tâm lý.
- Phòng chống bạo lực học đường.
- Ứng dụng công nghệ trong tư vấn.
- Định hướng nghề nghiệp cho học sinh.
Theo ông Chẩn, đây là bước quan trọng để chuẩn hóa năng lực đội ngũ tư vấn học đường, góp phần nâng cao chất lượng tham vấn từ tiểu học đến THPT trên phạm vi toàn quốc.
Ông cũng nhấn mạnh, tâm lý học không phải lĩnh vực xa vời hay thuần túy hàn lâm; ngay cả người học chuyên ngành cũng cần liên tục học hỏi, thử nghiệm và điều chỉnh để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn.
Tâm lý học – Nền tảng chiến lược cho giáo dục và phát triển nguồn nhân lực
Các diễn giả tại tọa đàm cho rằng tâm lý học không chỉ giúp học sinh vượt qua khủng hoảng tinh thần mà còn giữ vai trò chiến lược trong giáo dục, quản trị và phát triển nguồn nhân lực.
PGS.TS Phạm Thị Kiên – Giảng viên Đại học Kinh tế TP.HCM – nhận định:
- Trong bối cảnh hậu đại dịch và chuyển đổi số, thị trường lao động thay đổi mạnh mẽ.
- Sinh viên không thể chỉ giỏi kiến thức chuyên môn, mà cần biết “đọc” con người.
- Tâm lý học giúp hiểu cảm xúc, hành vi, động cơ để thích nghi tốt hơn, làm việc hiệu quả và dẫn dắt bằng sự thấu cảm.
ThS. Nguyễn Thị Thu – Giám đốc Trung tâm Nhân Hòa – chia sẻ cách áp dụng các lý thuyết tâm lý như tháp nhu cầu Maslow, chỉ số DISC, nguyên tắc SMART hay các biện pháp phòng ngừa kiệt sức trong quản trị nhân sự. Bà ví mỗi nhân viên như một “học sinh trưởng thành” cần được định hướng, động viên và hỗ trợ cảm xúc.
Kết nối nhu cầu và giải pháp
Các chuyên gia thống nhất:
- Nhu cầu tham vấn tâm lý học đường hiện rất lớn và vượt xa khả năng đáp ứng.
- Cần chuẩn hóa đào tạo nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao nhận thức phụ huynh.
- Tăng cường phối hợp giữa gia đình – nhà trường – chuyên gia để xây dựng một hệ thống hỗ trợ tâm lý học đường thực sự hiệu quả và bền vững.
Kết luận
Tham vấn tâm lý học đường không chỉ là dịch vụ hỗ trợ, mà là một phần thiết yếu của môi trường giáo dục toàn diện, giúp học sinh phát triển cả về trí tuệ lẫn cảm xúc. Trong bối cảnh nhu cầu ngày càng tăng nhưng nguồn lực còn hạn chế, việc chuẩn hóa đào tạo nhân lực, cải thiện cơ sở vật chất, và xây dựng nhận thức đúng đắn về sức khỏe tâm thần là những nhiệm vụ cấp bách.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình – nhà trường – chuyên gia sẽ tạo nên một mạng lưới hỗ trợ vững chắc, giúp mỗi học sinh được lắng nghe, đồng hành và can thiệp kịp thời khi cần. Đầu tư vào tâm lý học đường hôm nay chính là đầu tư cho một thế hệ học sinh khỏe mạnh, tự tin và sẵn sàng thích ứng với mọi thay đổi của tương lai.
